Αριδαία : Έθιμα των Χριστουγέννων στην Αριδαία παλαιότερα και τώρα....

Αριδαία παλιά έθιμα και συνήθειες.

 Μια ματιά από το τώρα (2025) 

Φανταστείτε ένα χιονισμένο πρωινό στην Αριδαία, όπου ο παγωμένος αέρας θα μυρίζει καπνό από τζάκια (συμβαίνει και σήμερα δυστυχώς και ο καπνός είναι πολύ χειρότερος), η ομίχλη θα είναι πυκνή και στους χωμάτινους δρόμους θα κυκλοφορούν  άνθρωποι, λιγοστά ποδήλατα  και κάρα. Στις άκρες των δρόμων οι χαρακτηριστικές μουριές που ήταν απαραίτητες για το τάισμα των μεταξοσκωλήκων. 

 Έτσι ήταν κάποτε η αγορά της Αριδαίας, μικρή και εκτεινόταν  στην Καπετάν Γαρέφη και την Κύπρου, το χτύπημα της καμπάνας  του Αγίου Γεωργίου ακουγόταν σε όλη την πόλη (χωριό τότε) και καλούσε τους κατοίκους στην εκκλησία.

Στο ταξίδι αυτό στο παρελθόν βοήθησαν μεγάλοι σε ηλικία κάτοικοι της Αριδαίας,  οι οποίοι  δέχθηκαν να κάνουν αυτό το ταξίδι στη μνήμη. Αρχικά ανέφεραν ότι θυμούνται λίγα πράγματα.  Από τα βάθη της μνήμης όμως, έφερναν όλο και περισσότερες λεπτομέρειες, ενώ το χαμόγελο φώτιζε τα πρόσωπά τους και τα μάτια τους γέμιζαν συγκίνηση.

(Η εικόνα είναι από πρόσφατα Χριστούγεννα στην Αριδαία)

Οι περισσότεροι κάτοικοι της  Αριδαίας τότε ήταν  γεωργοί, εργάτες και κτηνοτρόφοι,  αυτές τις μέρες έκαναν ό,τι μπορούσαν για να ξεκουραστούν, να εκκλησιαστούν και να περάσουν όμορφα με τις οικογένειες τους. Ήθελαν να ξεχάσουν τους πολέμους (τον Β' Παγκόσμιο, τον Εμφύλιο και την πείνα που ακολούθησε) και ανυπομονούσαν για τις γιορτές. 

(Η εικόνα είναι από σχετικά πρόσφατα Χριστούγεννα στην Αριδαία)

Οι οικογένειες ήταν αυτάρκεις  και τα λίγα που χρειάζονταν τα έπαιρναν από τα μπακάλικα (Μέλκου, Χατζηγιαννάκη, Νικολαΐδη, ...).  Σήμερα, στο 2025-2026, αυτές οι αναμνήσεις μας θυμίζουν  ότι είναι ανάγκη να εκτιμήσουμε διαφορετικά  την ειρήνη και να προετοιμάσουμε καλύτερα για ένα βιώσιμο μέλλον.

Οι Προετοιμασίες για τα Χριστούγεννα

Καθώς πλησίαζαν τα Χριστούγεννα, η ζωή των οικογενειών της Αριδαίας γέμιζε με εντατική δουλειά, χαρά και ανυπομονησία. Τέλη Νοεμβρίου, οι άνθρωποι είχαν ήδη ολοκληρώσει τις βασικές γεωργικές εργασίες της εποχής: το μάζεμα της πατάτας και των φασολιών, το άλεσμα του σιταριού και του καλαμποκιού, το κάπνισμα και το κοπάνισμα του κοκκινοπίπερου…

 Οι νοικοκυρές είχαν ετοιμάσει τραχανά και κόρες (είδος χειροποίητων ζυμαρικών), είχαν κάνει κονσερβοποίηση ή αποξήρανση ότι φρούτα είχαν το καλοκαίρι, μαρμελάδες, ενώ παράλληλα είχαν φροντίσει να συλλέξουν αρκετά ξύλα, έτσι ώστε να κρατήσουν αναμμένο το τζάκι τους τους κρύους μήνες του χειμώνα. Οι γυναίκες ξεκινούσαν να οργανώνουν το νοικοκυριό, να καθαρίζουν και να συγκεντρώνουν υλικά και σκεύη για τα χριστουγεννιάτικα φαγητά και γλυκά από πολύ νωρίς. Παράλληλα, έραβαν και ύφαιναν ρούχα για την οικογένεια, καθώς όλα τότε ήταν χειροποίητα.

Το Γιορτινό Τραπέζι

Το χριστουγεννιάτικο τραπέζι ήταν γεμάτο παραδοσιακές γεύσεις. Τα κύρια πιάτα περιλάμβαναν χοιρινό με πράσο, λουκάνικα, ψητή κότα και πίτες, ενώ τα γλυκά ολοκλήρωναν το γεύμα με γεύσεις όπως μπακλαβάς με σπιτικά φύλλα, σαρλί, χαλβά με αλεύρι και κουραμπιέδες (με βούτυρο από το χοιρινό).

(Η εικόνα είναι από τον Γαστρονόμο)

Από τις αρχές του Οκτώβρη, οι καμινάδες των τζακιών κάπνιζαν αδιάκοπα στην πεδιάδα της Αλμωπίας, σηματοδοτώντας την έναρξη της βαρυχειμωνιάς  (τότε έκανε πολύ περισσότερο κρύο σύμφωνα με τις μαρτυρίες). Τα βράδια, οι οικογένειες κατάκοπες από τις δουλειές συγκεντρώνονταν γύρω από τη φωτιά, όπου οι μεγαλύτεροι αφηγούνταν ιστορίες για καλικάντζαρους, ξωτικά και άγρια ζώα από το μαύρο δάσος γεμίζοντας τα παιδιά με δέος και πλουτίζοντας τη  φαντασία τους.

Οι περισσότερες οικογένειες είχαν φροντίσει να μεγαλώσουν ένα γουρουνάκι, που προοριζόταν για το εορταστικό τραπέζι. Το  Δεκέμβρη, με μεράκι και προσοχή, οι γονείς ετοίμαζαν το κρέας: έβραζαν το λίπος σε μεγάλα καζάνια στην αυλή, φτιάχνοντας βούτυρο, τσιγαρίδες και παραδοσιακά λουκάνικα με πράσο, που ήταν χαρακτηριστικό της περιοχής. Αυτό το βούτυρο χρησιμοποιούσαν για την παρασκευή των κουραμπιέδων αλλά και για τα διάφορα φαγητά κατά τη διάρκεια όλου του έτους.

Τα παιδιά όλης της γειτονιάς μαζεύονταν γύρω από το καζάνι και η νοικοκυρά μαζί με μια φέτα ζυμωτό ψωμί τα κερνούσε όλα τσιγαρίδες.

Τα παιδιά

Τα παιδιά εκείνες τις μέρες μάζευαν ξύλα για το τζάκι, έφτιαχναν  χειροτεχνίες, και στόλιζαν το χριστουγεννιάτικο δέντρο. Αυτό ήταν συνήθως ένα μικρό έλατο ή πεύκο που έβρισκαν οι άντρες στο δάσος και το έφερναν στο σπίτι. Το στόλιζαν με φυσικά υλικά που έβρισκαν στη φύση, όπως κουκουνάρια, καρύδια και βελανίδια, τα οποία διακοσμούσαν με όμορφα υφάσματα, βαμβάκι και κλωστές, δημιουργώντας έτσι μοναδικά στολίδια. Φυσικά, δεν έλειπαν και τα χάρτινα στολίδια που έφτιαχναν με τα ίδια τους τα χέρια.

Ζωή στο εμείς και όχι στο εγώ

Αυτές οι προετοιμασίες δεν ήταν μόνο μια πρακτική διαδικασία, αλλά και μια αφορμή για ενίσχυση της οικογενειακής ενότητας. Κάθε μικρή εργασία, από τη συλλογή ξύλων μέχρι το στόλισμα του δέντρου, ήταν εργασία για όλους και ευκαιρία για δημιουργία αναμνήσεων που έμεναν ανεξίτηλες στο χρόνο. Οι άνθρωποι που είχαν λίγο περισσότερα βοηθούσαν με υλικά αγαθά αυτούς που στερούνταν και εκείνοι με τη σειρά τους τους βοηθούσαν στις χειρωνακτικές εργασίες ή όπως μπορούσαν.

«Κόλιντα Μπάμπω»

Ένα έθιμο που συνεχίζεται ως σήμερα

Τις τελευταίες μέρες πριν τα Χριστούγεννα παιδιά και μεγάλοι συγκέντρωναν ξύλα σε διάφορες συνοικιακές πλατείες της Αριδαίας, αλλά και των γύρω χωριών της επαρχίας. Τη νύχτα της 23ης Δεκεμβρίου, ότι καιρό και αν είχε, άναβαν τις φωτιές, μάλιστα υπήρχε συναγωνισμός μεταξύ των γειτονιών για το ποια άναψε τη μεγαλύτερη φωτιά.

Τότε τα παιδιά με τα

τουρβαδάκια* τους ζωσμένα χιαστή, φώναζαν «Κόλιντα Μπάμπω» (σημαίνει μας σφάζουν γιαγιά) γύρω από τη φωτιά και αξημέρωτα ξεκινούσαν για τα συγγενικά τους σπίτια.

Οι νοικοκυρές άνοιγαν την πόρτα του σπιτιού στα παιδιά, τα καλούσαν να καθίσουν και έβαζαν στα καλαθάκια τους καρύδια, φουντούκια, ξερά σύκα, μανταρίνια, ξυλοκέρατα ή καραμέλες και πολύ σπάνια καμιά δεκάρα.

Εκείνα φώναζαν άλλη μια φορά μέσα στο σπίτι «Κόλιντα Μπάμπω» και ξεκινούσαν για το επόμενο. Κάποιοι κάτοικοι υποστηρίζουν ότι το έθιμο κατάγεται από τα πολύ παλιά χρόνια και τον Ηρώδη. Όταν πια ξημέρωνε, τελείωναν και πήγαιναν στο σπίτι για ύπνο.

Το έθιμο αυτό συνεχίζεται έως σήμερα με τις διάφορες γειτονιές και συλλόγους να ανάβουν τις δικές τους φωτιές.

*τουρβαδάκια: ήταν μικρά υφαντά τσαντάκια κάτι σαν ταγάρια μικρά που τους ύφαιναν οι μητέρες για τα κάλαντα.

Χριστούγεννα

Οι καμπάνες χτυπούσαν  χαρμόσυνα, πέντε η ώρα το πρωί καλώντας τους πιστούς στη μικρή εκκλησία του Αγίου Γεωργίου για τη λειτουργία της μεγαλύτερης γιορτής της Χριστιανοσύνης! Έβαζαν τα καλά, χειροποίητα ρούχα τους (υφαντά) και ξεκινούσαν περπατώντας βιαστικά στο χωματόδρομο που μετά την ελαφριά στροφή γεμάτη μουριές από τη μια πλευρά του δρόμου έβγαζε στη μικρή εκκλησία. Από τις κεραμοσκεπές κρεμόντουσαν πάγοι που από μακριά έμοιαζαν  σπαθιά και ο αέρας σφύριζε περνώντας ανάμεσα από τα κλαδιά των δέντρων. Τα περισσότερα δέντρα της Αριδαίας τότε ήταν μουριές λόγω της εκτροφής των  μεταξοσκωλήκων.  Οι μεγάλοι έσκυβαν για να περάσουν τη χαμηλή πόρτα, έμπαιναν και αντίκριζαν τα μάτια των συγχωριανών τους, πίσω από τον ασημένιο καπνό από το λιβάνι, που τους μετέδιδαν  ζεστασιά και αγάπη, άκουγαν τον παπά-Γιώργη να ψάλει τη χαρμόσυνη ακολουθία, μύριζαν το λιβάνι  και τότε όλοι μαζί μαγικά βίωναν τη γέννηση του Θεανθρώπου. Με το τέλος της λειτουργίας  εύχονταν ο ένας στον άλλο «Χρόνια Πολλά», «Καλά Χριστούγεννα» και γύριζαν στα σπίτια τους. Εκεί όλη η οικογένεια έτρωγε το Χριστουγεννιάτικο πρωινό που περιελάβανε τσιγαρίδες (ή τζουμέρκες), ψημένο χοιρινό, λουκάνικα με πράσο και ζυμωτό ψωμί. Η νοικοκυρά μετά σιρόπιαζε τον μπακλαβά και ετοίμαζε το χοιρινό με πράσο για το Χριστουγεννιάτικο γεύμα.

 «Θυμάμαι, σαν τώρα, να σκύβουν οι μεγάλοι να περάσουν τη χαμηλή πόρτα της εκκλησίας, εμείς τα παιδιά να μπαίνουμε μέσα και να νοιώθουμε ζεστασιά και αγάπη μέσα στο κρύο, όλοι μια οικογένεια». Μαρτυρία κατοίκου Αριδαίας.

Ευχαριστούμε πολύ για το πολύτιμο ταξίδι την κ. Αγάπη, την κ. Χρυσούλα, την κ. Μαρία, την κ. Κατίνα, την κ. Ελένη, την κ. Ιορδάνα, την κ. Κατερίνα και την κ. Ευτυχία.

Katerina Samanti

Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος © Aridaiaplace

Απαγορεύεται η χωρίς άδεια αναπαραγωγή

Aridea Old Customs and Habits. A Look from Now (2025)

 Imagine a snowy morning in Aridea, where the icy air smells of smoke from fireplaces (unfortunately, this still happens today, and the smoke is much worse), the fog is thick, and on the dirt roads, people, a few bicycles, and carts are moving around. Mulberry trees line the edges of the roads.

 This is how Aridea's market was: small and extending along Kapetan Garefi and Kypros streets. The bell of Agios Georgios church rang throughout the town (a village back then) and called the residents to church. Elderly residents of Aridea helped with this journey into the past, who agreed to take this trip down memory lane. Initially, they said they remember few things. However, from the depths of memory, they brought up more and more details, while smiles lit up their faces and their eyes filled with emotion. Most residents of Aridea back then were farmers, workers, and livestock breeders. These days, they did everything they could to rest, go to church, and spend time beautifully with their families. They wanted to forget the wars (World War II, the Civil War, and the famine that followed) and eagerly awaited the holidays.Families were self-sufficient, and the few things they needed, they got from the grocery stores (Melkou, Chatzigiannaki, etc.). Today, in 2025-2026, these memories remind us that we need to appreciate peace differently and prepare better for a sustainable future.

Christmas Preparations

 

As Christmas approached, the lives of Aridea's families filled with intense work, joy, and anticipation. By late November, people had already completed the basic agricultural tasks of the season: harvesting potatoes and beans, grinding wheat and corn, smoking and chopping red peppers...

 

The housewives had prepared trahana and kores (a type of handmade pasta), had canned or dried whatever fruits they had in summer, made jams, and at the same time, they had taken care to collect enough wood to keep their fireplaces lit during the cold winter months. Women started organizing the household, cleaning, and gathering materials and utensils for Christmas foods and sweets from very early on. At the same time, they sewed and wove clothes for the family, as everything back then was handmade.

 

The Festive Table

 The Christmas table was full of traditional flavors. Main dishes included pork with leeks, sausages, roasted chicken, and pies, while sweets completed the meal with flavors like baklava with homemade phyllo, sarli, halva with flour, and kourabiedes (made with pork butter). From early October, the chimneys of the fireplaces smoked incessantly in the Almopia plain, signaling the start of the harsh winter (it was much colder back then, according to testimonies). In the evenings, families exhausted from work gathered around the fire, where the elders told stories about kallikantzaroi, fairies, and wild animals from the black forest, filling the children with awe and enriching their imagination.

Most families had taken care to raise a piglet, destined for the festive table. In December, with care and attention, parents prepared the meat: they boiled the fat in large cauldrons in the yard, making butter, tsigarides, and traditional sausages with leeks, which were characteristic of the area. This butter was used for making kourabiedes and for various foods throughout the year.

 Children from the whole neighborhood gathered around the cauldron, and the housewife, along with a slice of leavened bread, treated them all to tsigarides.

 

The Children

 In those days, children collected wood for the fireplace, made crafts, and decorated the Christmas tree. This was usually a small fir or pine that the men found in the forest and brought home. They decorated it with natural materials they found in nature, like pinecones, walnuts, and acorns, which they adorned with beautiful fabrics, cotton, and threads, creating unique ornaments. Of course, paper ornaments that they made with their own hands were not missing.

Life in "We" and Not "I"

These preparations were not just a practical process, but also an opportunity to strengthen family unity. Every small task, from collecting wood to decorating the tree, was work for everyone and a chance to create memories that remained indelible over time. People who had a little more helped with material goods those who lacked, and they in turn helped with manual work or as they could.

 Kolinda Babo A custom that continues to this day.

In the last days before Christmas, children and adults gathered wood in various neighborhood squares of Aridea, as well as in the surrounding villages of the province. On the night of December 23, no matter the weather, they lit the fires, and there was even competition between neighborhoods for who lit the biggest fire. Then, the children with their tourbadakia* tied crosswise, shouted "Kolinda Babo" (meaning "they are slaughtering grandma") around the fire and started all night for their relatives' houses.The housewives opened the door to the children, invited them to sit, and put walnuts, hazelnuts, dried figs, tangerines, xylokera, or candies in their baskets, and very rarely a coin. They shouted once more inside the house "Kolinda Babo" and started for the next one. Some residents claim that the custom dates back to ancient times and Herod. When dawn broke, they finished and went home to sleep.This custom continues to this day with various neighborhoods and associations lighting their own fires.

*Tourbadakia: they were small woven bags, like small purses that mothers wove for them for the carols.

 Christmas

 The bells rang joyfully, at five in the morning, calling the faithful to the small church of Agios Georgios for the service of the greatest holiday of Christianity! They put on their good, handmade clothes (woven) and started walking hurriedly on the dirt road that after a slight turn full of mulberry trees on one side of the road led to the small church. From the tiled roofs hung icicles that from afar looked like swords, and the wind whistled passing through the branches of the trees. Most trees in Aridea back then were mulberry trees due to the breeding of silkworms. The elders bent to pass through the low door, entered, and met the eyes of their fellow villagers, behind the silver smoke from the incense, which conveyed warmth and love to them, listened to Father Georgios chant the joyful sequence, smelled the incense, and then all together magically experienced the birth of the God-man. At the end of the service, they wished each other "Many Years," "Happy Christmas," and returned to their homes. There, the whole family ate the Christmas breakfast that included tsigarides (or tzoumerkes), roasted pork, sausages with leeks, and leavened bread. The housewife then syruped the baklava and prepared the pork with leeks for the Christmas meal."I remember, as if it were now, the elders bending to pass through the low door of the church, we children entering and feeling warmth and love in the cold, all one family." Testimony from an Aridea resident.

 

We thank you very much for the valuable journey: Mrs. Agapi, Mrs. Chrysoula, Mrs. Maria, Mrs. Katina, Mrs. Eleni, Mrs. Iordana, Mrs. Katerina, and Mrs. Evtychía.

 

Katerina Samanti