Αριδαία: Οι μεταξοσκώληκες άρικτα συνδεδεμένοι με την παλιά στην Αλμωπία

Οι μεταξοσκώληκες  στην Αλμωπία

(Από Gorkaazk -  CC BY 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=10510052)

Υπήρξε μια εποχή που στην Αλμωπία η σηροτροφεία ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής. Σε χρόνους δύσκολους, με λιγοστούς πόρους, οι κάτοικοι της Αλμωπίας επιστράτευαν κάθε μέσο για την επιβίωση της οικογένειάς τους. 

Ο χρόνος μετρούσε με τις εποχές, οι οποίες ήταν δύσκολες,  τα σπίτια δεν ήταν απλά χώροι ξεκούρασης αλλά μέρος της  εργασίας, ζωντανό εργαστήριο  και τόπος συνάθροισης. Η  ζωή των κατοίκων της Αλμωπίας κυλούσε ανάμεσα στη γη, τα σπίτια, τα ζώα (οικόσιτα)  και το βουνό.

Ανάμεσα στις καθημερινές εργασίες των ατόμων, ξεχωριστή θέση είχαν τα κουκούλια (οι μεταξοσκώληκες)  — μια λέξη που σήμερα ακούγεται σπάνια στην Αριδαία, μα κάποτε σήμαινε ελπίδα και πολυπόθητο εισόδημα. 

Η καλύτερη περίοδος εκτροφής μεταξοσκώληκα ήταν μεταξύ Μαΐου και Ιουνίου τότε που ξεκινούσαν και οι μουριές  της Αλμωπίας να βγάζουν φύλλα. Αυτός ήταν και ο λόγος άλλωστε που υπήρχαν τόσες μουριές στην Αριδαία.

Τι ήταν τα κουκούλια και γιατί είχαν τόση αξία

Τα κουκούλια προέρχονταν από τον μεταξοσκώληκα, ένα μικρό πλάσμα  που τρεφόταν αποκλειστικά με φύλλα μουριάς. Όταν ολοκλήρωνε τον κύκλο του, δημιουργούσε το κουκούλι, από το οποίο παραγόταν το μετάξι.

Η εκτροφή μεταξοσκωλήκων δεν απαιτούσε μεγάλα χωράφια ή ακριβό εξοπλισμό. Γινόταν μέσα στα σπίτια, σε δωμάτια καθαρά και προσεγμένα, και αποτελούσε συμπληρωματικό εισόδημα για πολλές αγροτικές οικογένειες. Έφτιαχναν τα κρεβάτια από καλαμωτές και σύρμα πάνω από τα δικά τους κρεβάτια και έβαζαν πάνω τους μεταξοσκώληκες ταΐζοντάς τους αρχικά φύλλα μουριάς και αργότερα ολόκληρα κλαδιά. Το 1929 η ετήσια παραγωγή έφτανε τις 178.420 οκάδες. 

Ιδιαίτερα για τις γυναίκες, τα κουκούλια ήταν ένας τρόπος συμμετοχής στην οικονομία του σπιτιού.

(Απόκομμα έκδοσης της Συνεταιριστικής Τράπεζας Καρατζόβας με αφορμή τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης 1929. Χαρισμένο από τον αείμνηστο κ. Μπάμπη Παρασίδη) 

Μαρτυρία ατόμου που δούλευε εκεί που έδιναν τους σπόρους

Θυμάμαι ήταν ένα οίκημα απέναντι από τον 1ο Παιδικό Σταθμό της Αριδαίας. Εκεί κάθε χρόνο ερχόντουσαν οι σπόροι για τους μεταξοσκώληκες, νομίζω ότι τους έφερνε κάποια Τράπεζα (κατά πάσα πιθανότητα η Συνεταιριστική Τράπεζα Καρατζόβας). Δουλεύαμε περίπου 15 μέρες κάθε χρόνο. Εκεί γινόταν η  εκκόλαψη. Τα αυγά ήταν σε κουτιά και αφού γινόταν η εκκόλαψη στα τέλη Απριλίου αρχές του Μάϊου, τα βάζαμε πάλι σε κουτιά αριθμημένα, ερχόταν οι σηροτρόφοι και έπαιρναν τα κουτιά με τους μικρούς μεταξοσκώληκες. Τους ταΐζαμε ψιλοκομμένα, τρυφερά φύλλα μουριάς. Μετρούσαμε συνέχεια και τη θερμοκρασία που είχε μεγάλη σημασία για την εκκόλαψη των αυγών.

Μαρτυρία ατόμου που δούλεψε στο εργοστάσιο των κουκουλιών (παραγωγή Μεταξιού)

Το εργοστάσιο ήταν στην περιοχή "τσιφλίκι", ιδιοκτήτης ο Γεώργιος Δίζας. Δουλεύαμε αποκλειστικά γυναίκες από όσο θυμάμαι 6 τον αριθμό. Πριν να έρθει το ρεύμα στην Αριδαία, δούλευε και ένας άντρας (γύριζε τη μανιβέλα της ανέμης). Ο ιδιοκτήτης πήγαινε συχνά σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη όπου έκλεινε συμφωνίες για το πολύτιμο μετάξι. 

Το κείμενο βασίζεται σε έρευνα και προφορικές μαρτυρίες κατοίκων της περιοχής.

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση χωρίς άδεια.

Βιβλιογραφία

   Γαϊτάνης, Α., Η Σηροτροφία στην Ελλάδα: Ιστορική αναδρομή και οικονομική σημασία, Εκδόσεις Αγροτικής Τράπεζας.

Συλλογικό Έργο, Ιστορία της Μακεδονίας: Αγροτική παραγωγή και τοπικές βιοτεχνίες, Θεσσαλονίκη.

Ντέντος, Σ. (2023). Σηροτροφία.

 Αρχείο Συνεταιριστικής Τράπεζας Καρατζόβας έκδοση για τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης 15-30 Σεπτεμβρίου 1929.

   Γενικά Αρχεία του Κράτους (Γ.Α.Κ.) – Τοπικό Αρχείο Αλμωπίας: Στοιχεία για τη βιομηχανική δραστηριότητα.